BLOG

Macar Yem Sektörüne Genel Bakış

20 Eylül 20218 dk okuma

Macaristan'da üretilen tahılın çoğu İtalya'ya ihraç ediliyor. Buğday ihracatının yaklaşık %28'i, mısır ihracatının ise yaklaşık %31'i İtalya'ya yapılmaktadır. Diğer önemli ihracat pazarları Romanya, Avusturya, Almanya, Bosna, Slovakya, Polonya, Slovenya ve mısırda da Hollanda'dır.

Gıda yan ürünleri ve hazır hayvan yemi grubu, 2020 yılında 24 gıda sanayi grubu içerisinden tahıllardan sonra en büyük ikinci ihracat cirosuna ve dış ticaret varlıklarına ulaştı. Grubun ihracat cirosu yüzde 1'lik artış kaydederek 962,3 milyon Euro'ya ulaştı, 2020 yılında ithalat değeri ise bir önceki yıla göre yüzde 3 azalarak 507,2 milyon Euro'ya düştü ve sonuç olarak dış ticaret varlıkları yüzde 6 arttı.

2020 yılında toplam tarım ve gıda ihracatının değeri yüzde 2,3, ithalat yüzde 0,9 oranında artarken dengede de yüzde 5,3'lük iyileşme yaşandı. İhracat 9 milyar 563 milyon Euro, ithalat 6 milyar 358 milyon Euro ve tarımsal dış ticaret varlıkları geçen seneye göre 160 milyon Euro azalarak 3 milyar 205 milyon Euro oldu. En değerli beş emtia grubu - hububat, hayvan yemi, et, içecek, alkollü içkiler, sirke ve diğer yenilebilir müstahzarlar - toplam tarımsal ihracatın yüzde 52'sini oluşturdu.

Hazır hayvan yemi ve evcil hayvan maması, ikinci en büyük ihracat değeri ürünü oldu. Bu grubun 2020'de toplam ihracat değeri geçen yıla kıyasla yüzde 3,2'lik bir artış kaydederek 698,3 milyon Euro oldu.

Ana hedef pazarlar Romanya (139,8 milyon Euro), Almanya (62,8 milyon Euro), Polonya (49,2 milyon Euro), İtalya (44,3 milyon Euro) ve Fransa (32,3 milyon Euro) olmak üzere yem ihracatının %77,1'i AB üye ülkelerine yapıldı. Üçüncü ülkelerle ilgili olarak, Macaristan'dan İngiltere'ye (39,4 milyon Euro) ve Ukrayna'ya (23,1 milyon Euro) önemli miktarda hayvan yemi ihraç edildi. Ayrıca Türkiye, Rusya, Sırbistan, Avustralya, Bosna Hersek, Moldova, Brezilya ve İsviçre de bir önceki yıla benzer şekilde 2020 yılında Macaristan'dan yem ithal eden ülkeler arasında.

Şekil 1. Macar tarımsal üretiminin yapısı, 2019

Hazır hayvan yemi ve evcil hayvan maması ürün grubunun ithalat değeri yüzde 3,3 artarak 320 milyon Euro'ya, ithalat hacmi ise yüzde 4,1 azalarak 364,4 bin tona geriledi. En fazla yem Almanya (64,1 milyon Euro), Avusturya (49,5 milyon Euro) ve Polonya'dan (33.8 milyon Euro) geldi.

Macaristan yem değirmenlerinde 2019 yılında bir önceki yılla hemen hemen aynı miktarda olmak üzere toplam 3 milyon 779 bin ton çiftlik hayvanı karma yemi üretildi. Ancak konsantrasyon devam etti.

Macaristan'da geçen yıl üretilen toplam karma yemin yüzde 31,3'ünü oluşturan 1 milyon 183 bin ton yemi ülkedeki en büyük beş karma yem şirketi üretti. Toplam üretimde “ilk 5” şirketin payı 2018'de yüzde 31,2 ve 2017'de ise yüzde 30,9 idi. Bu şirketlerin pastadan aldıkları payın zamanla arttığı görülüyor.

Yem sektörü uzun süredir evcil hayvancılıkta önemli bir artış kaydetmemiş olduğundan, bu durum endüstri uzmanlarınca dikkat çekici bulunuyor. Bu nedenle yurt içi büyüme ancak yeni ortakların yerli pazara girmesiyle mümkün.

Yukarıdaki bilgilerin ışığında yem fabrikalarının üretim verileri de dikkate değer. 2019 yılında en büyük beş yem üretim tesisi 694,7 bin ton ile karma yem miktarının %18,4'ünü üretti. 2019 yılında Macaristan'daki toplam 3 milyon 779 bin ton karma hayvan yeminin yüzde 54,2'si (2 milyon 47 bin ton) Kuzey ve Güney Büyük Ovası'nda üretildi. Toplam yem üretiminin yüzde 16'sı Hajdú-Bihar ilçesinde üretildi, onu yüzde 10 ile Csongrád ilçesi ve yüzde 8,7 ile Bács-Kiskun ilçesi izledi. Çoğu (aktif) yem değirmeni - ilçe başına 27 kuruluş - Bács-Kiskun ve Győr-Moson-Sopron ilçelerinde iken, en az yem tesisi Nógrád ve Veszprém ilçelerinde bulunuyor.

Şekil 2. Macaristan'ın ilçelere göre yem üretimi (ton), 2019

2019 yılında üretilen karma yemin yüzde 50,6'sı (1 milyon 913 bin ton) kanatlı yemi ile sağlandı. Bu segmentin %42'si etlik piliçlere, %17'si yumurta tavuğuna, %18,5'i hindilere, %15'i ördeklere ve %7,6'sı kazlara verildi. Bazı kanatlı yemlerinde üretilen miktar 2018 yılına göre daha yüksek olmuştur. (Etlik piliç yemi %4,5, kaz yemi %3,6 ve ördek yemi %1,6). Bu arada, yumurta tavuğu ve hindi yemi üretimi 2019 yılında bir önceki yıla göre %6 azaldı. Domuz yemi hacmi 1 milyon 342 bin ton ile toplam yıllık üretimin yüzde 35,5'ini oluştururken, büyükbaş hayvan yemi hacmi ise 380,4 bin ton oldu (yüzde 10,1). Diğer ruminant yemleri toplam üretimin sadece yüzde 1,1'ini oluşturdu. Balık yemi ve diğer yemlerin (at, tavşan, av hayvanı vb.) toplam payı ise 101,1 bin ton ile yüzde 2,7 oldu.

Şekil 3. Macaristan'da çiftlik hayvanı karma yem üretiminin
türlere göre dağılımı, 2019

2019 yılında iç piyasada çiftlik hayvanları için üretilen 3,8 milyon ton karma yem için 2,3 milyon ton tahıl (%61,3), 568 bin ton proteinli bitki ve türevleri (%15) ve 303,5 bin ton yağlı tohum ve türevleri (%8) kullanıldı. İşleme sanayi yan ürünlerinin kullanımına ilişkin olarak karma yemlere 65,4 bin ton DDGS (Kurutulmuş Damıtık Tahıl ve Çözünür Maddeler) eklendi. 142,5 bin ton değirmen yan ürünü, 31,2 ton mayalama sanayi yan ürünü ve 26,2 bin ton şeker yan ürünü kullanılmıştır. Ayrıca 49,2 bin ton (%1,3) katı ve sıvı yağ ve 8,5 bin ton (%0,2) konsantre protein taşıyıcı kullanılmıştır. Mineral madde yüzdesi ise 98 bin ton ile %2,6 olmuştur. Yemlerin besin değerini artıran ve biyolojik verimi artıran yem katkı maddeleri (premiksler, enzimler, organik asitler ve diğer takviyeler) 2019 yılında yem fabrikalarında toplam yem miktarı içinde %2,6'lik payla 98,3 bin ton kullanılmıştır.

2019 yılında kanatlı sektörü için üretilen yemlerde ortalama olarak %62 oranında hububat, %18,3 protein bitkileri ve türevleri ve %7,2 yağlı tohum ve türevleri kullanıldı. Domuz, sığır ve kanatlı yemlerinin ortalama bileşimi ile ilgili olarak, kısmen protein kaynağı olarak işlev gören işleme sanayi yan ürünlerinin yüzdesi kanatlı yemlerinde en düşüktür (%5,6). Yüksek soya küspesi tüketimine ek olarak, kanatlı yemlere %1,8 oranında yem katkı maddeleri eklenmiştir. Domuz sektörü için üretilen yemlerde hububat oranı ortalama %68,6, protein bitkileri ve türevleri %10,6 ve işleme sanayi yan ürünleri %9,7 olmuştur. Domuz yemleri %5,3 oranında yağlı tohum ve türevleri ve %3,1 oranında yem katkı maddeleri, %1 oranında ise katı ve sıvı yağ içermektedir.

Şekil 4. Çiftlik hayvanları yemi üretiminde kullanılan
maddelerin dağılımı, 2019

Büyükbaş hayvanlar için üretilen yemin %39,4'ünü tahıllar, %14,2'sini ise protein bitkisi ve türevleri oluşturdu. Domuz ve kümes hayvanı yemi ile karşılaştırıldığında, yağlı tohum ve türevleri (%20,5) ve işleme sanayi yan ürünleri (%15,9) büyükbaş hayvan yemi üretiminde son derece yüksek bir orana sahip. Yem katkı maddeleri de en fazla (%5) bu ürünlerde kullanılıyor. Diğer ruminant yemlerinin ortalama bileşimi ile ilgili olarak, tahıl tohumlarının kullanımı %51, protein bitkileri ve türevleri %9,7, yağlı tohumlar ve türevlerinin oranı ise %13'tür. Bu yemler %1,6 yem katkı maddesi, %3 mineral ve %21,6 oranında ise işleme endüstrisi yan ürünlerini içeriyor.

Başarılı bir sektör olarak kabul edilen ve ekonomik büyümeye olumlu katkıda bulunan yerli tarım ve özellikle tarla bitkileri üretimi, son yıllarda birçok tarihi rekor kırmıştır.

Tarımsal üretim içinde en büyük payı %26,2 ile tahıllar oluşturmaktadır. Bunu %11,4'lük payla yağlı tohum sektörü (ayçiçeği, kolza) izlemektedir. Dolayısıyla bu iki sektör toplam tarımsal üretimin yaklaşık %40'ını oluşturmaktadır ve bu sebeple toplam tarım performansı üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.

Güçlü bir tahıl ihracatçısı konumunda olan Macaristan ortalama yıllarda büyük miktarda ihracat yapacak üretimi gerçekleştirebilmektedir. Ülke, hasadın en zayıf olduğu yıllarda bile ihracatçı konumunu korumuştur.

Tahıllarla ilgili olarak, son yıllarda Macaristan'da buğday ve mısır ekim alanlarının yüzölçümü yılda 1'er milyon hektar civarında olmuştur. Son yıllarda buğday ve mısır ekim alanlarında bir miktar azalma olmuş, her iki mahsulün de ekim alanı 1 milyon hektarın altına düşmüştür. Buna paralel olarak son yıllarda yağlı tohumlarda (kolza, ayçiçeği, soya fasulyesi) hububat aleyhine küçük bir artış gözlenmiştir.

Buğdaya gelindiğinde, 4,5-5,5 milyon ton arasındaki ortalama yıllık üretimde 1,1-1,2 milyon tonu un üretimi, 1,4 - 1,5 milyon tonu yem üretimi olmak üzere toplamda yıllık 2,7-2,9 milyon tonluk yurtiçi tüketim söz konusudur. Buna bağlı olarak, yıllık ortalama ihracat hacmi 2-2,5 milyon ton civarındadır.

Şekil 5. Macaristan'da kümes hayvanları, domuz, sığır ve diğer ruminant yemlerinde ham maddelerin dağılımı, 2019

Mısırda ortalama yıllık üretim 7-9 milyon ton civarındadır. Endüstriyel (2,8 milyon ton), yem (2,1-2,4 milyon ton) ve diğer (tohum, kayıp) kullanımları içeren iç tüketim toplam 5-5,3 milyon ton civarındadır. Bu da Macaristan'ın yılda 3-4 milyon ton ihracat yapabileceği anlamına geliyor.

Diğer tahıllarda (arpa, tritikale, çavdar, yulaf) ise ortalama yıllık üretim yaklaşık 2 milyon tonun 1,4-1,5 milyon tonu yurtiçi tüketime ayrıldığından 0,3-0,4 milyon tonluk kısmı ihraç edilebilmektedir.

Tahılın çoğu İtalya'ya ihraç ediliyor. Buğday ihracatının yaklaşık %28'i, mısır ihracatının ise yaklaşık %31'i İtalya'ya yapılmaktadır. Diğer önemli ihracat pazarları Romanya, Avusturya, Almanya, Bosna, Slovakya, Polonya, Slovenya ve mısırda da Hollanda'dır. Romanya ve Hollanda'ya gönderilen Macar hububatlarının bir kısmı ise, limanlar aracılığıyla AB dışındaki üçüncü ülkelere ihraç edilmektedir.

Şekil 6. Türlere göre Macaristan'da tahıl üretimi, 2019

Yerli tahıl, dünya pazarına suyoluyla Tuna Nehri üzerinden güney yönünde Romanya'daki Köstence üzerinden ve güney yönünde ise Hırvat limanları (Koper, Rijeka) üzerinden demiryolu ve karayolu ile girmektedir. Ek sevkiyat, kuzey yönünde Tuna Nehri ile ve karayolu ile Almanya ve Hollanda'ya taşınmaktadır.

Ulusal ekonomiye yaptığı önemli gelirin yanı sıra, önemli miktardaki hububat ihracatının, yurtiçi hububat dengesinin ancak Macar mallarının dünya pazarına erişiminin sağlanması durumunda korunabileceği anlamına geliyor. Diğer bir deyişle, iç dengeler ve üreticilerin gelirleri dünya piyasa hareketlerinden yüksek oranda etkilenmektedir.

Macaristan'ın kıtanın ortasında, dünya pazarına erişim sağlayan limanlardan nispeten uzun bir mesafede yer alması, kırılganlığı daha da artırıyor. Liman ile malların üretildiği yer arasında yapılan taşıma masrafları, limanda ölçülen dünya piyasa fiyatlarından piyasa tarafından iskonto edilir. Avrupa'da bu indirim yerli üreticiler için önemlidir, dolayısıyla yerli buğday fiyatları kıtanın diğer hububat üreten bölgelerine kıyasla genellikle en düşük seviyede.

Macaristan'ın tahıl ihracatı ile ilgili olarak, yurt içi tahıl fiyatlarının öncelikle dünya piyasa süreçleri tarafından şekillendirildiğini belirtmek gerekir. Yurt içi getirilerle ilgili olaylar, yurt içi fiyatları dünya piyasa trendlerinden ancak sınırlı bir etki ile ve geçici olarak saptırabilmektedir. Ortak Tarım Politikası reformlarının ardından, AB'nin iç ve dış piyasa önlemlerinin fiyatlar üzerinde önemli bir etkisi kalmamıştır ve dünya piyasa fiyat hareketleri yurt içi fiyatları da serbestçe şekillendirmektedir.

Kaynaklar: https://www.aki.gov.hu/product/takarmanygyartas-2019/ https://agraragazat.hu/hir/takarmany-5-gyarto-uralja-a-piac-harmadat/ https://www.napi.hu/magyar-gazdasag/takarmany-mezogazdasag-gabona.714064.html https://www.hellovidek.hu/gazdasag/2021/04/04/a-magyar-agrarexport-fontos-termeke-a-takarmany-elkepeszto-bevetelforrast-jelent A hazai gabonaágazat rövid bemutatása Pres.Cereals 0623 NOT: Bu makale Macaristan Tarım Bakanlığı tarafından Feed Planet Dergisi için özel olarak hazırlanmıştır
Ülke Profili Kategorisindeki Yazılar