Dünya’da günümüzde 1.100 milyon ton civarında mısır üretimi yapılmaktadır. Canlı hayvan beslemede (feed) yaklaşık 675 milyon ton civarında mısır kullanılmaktadır. Üretim liderleri sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Brezilya, Arjantin,Avrupa Birliği olarak devam etmektedir.

Hasan Kara Genel Müdür Yardımcısı Yay-Tar Feed Ingredients

Mısır dünyanın önemli tahıllarından biridir. Dünyada, mısır, insan gıdası ve hayvan yemi olarak tüketiminin yanı sıra nişasta, şurup, bira, endüstriyel alkol (ethanol), biyoplastik ve viski yapımı sanayinde kullanılmaktadır. Mısır bitkisinin anavatanı Orta Amerika’da Meksika-Guatemala olup, binlerce yıldır bölgenin ana ürünü olarak yetiştirilmektedir. Kıtada henüz insan yokken mısırın var olduğu arkeolojik kazılar sonucunda anlaşılmıştır. Kıtanın keşfinden sonra Mısır bitkisi Kristof Kolomb tarafından 1493’de Avrupa’ya getirilmiş, 15. yy içinde buradan Kuzey Afrika yoluyla Asya’ya ve daha sonra Hindistan ve Çin gibi Uzakdoğu ülkelerine götürülmüş, Mısır yoluyla ülkemize girmiş ve halende uygun ekolojik koşullar altında en yüksek ürünü sağlayan bir bitki konumuna gelmiştir.

Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC,2020) verilerine göre Dünya’da günümüzde 1.100 milyon ton civarında mısır üretimi yapılmaktadır. Canlı hayvan beslemede (feed) yaklaşık 675 milyon ton civarında mısır kullanılmaktadır. Yani Dünya’da üretilen mısırın yaklaşık %60’ı beslemede kullanılmaktadır. Toplam ithalat hacmi 165 milyon ton civardındadır. Üretim liderleri sırasıyla Amerika Birleşik Devletleri, Çin, Brezilya, Arjantin,Avrupa Birliği olarak devam etmektedir.

Türkiye de mısır üretiminde son 10 yılda verim ve üretim miktarı olarak artış sağlanmıştır. Ancak Dünya mısır üretimi verilerinde çok düşük seviyelerde kalmıştır. Türkiye’de 2019 yılında 6.38 milyon dekar arazi ekilmiş ve 6 milyon ton mısır üretilmiştir. Dekar başına mısır üretim 939 kg ortalamalara çıkmıştır. Bilinçli tarım örneklerinin artması, arazi ıslahları, sulama projelerinin geliştirilmesi verim artışına destek olmuştur.

Türkiye’de mısır üretiminde başı Konya ve Adana çekmektedir. 2018’de 5,7 milyon ton olan üretim, 2019’da %5,3 artarak 6 milyon tona yükselmiştir. Bunda pamukla rekabetinde mısırın karlılık açısından avantajlı hale gelmesinin etkisi belirleyicidir. Son dönemde Doğu Akdeniz ile Güneydoğu Anadolu gibi geleneksel mısır ekim alanı bölgelerinin yanı sıra İç ve Orta Anadolu ile Ege’de de önemli ekim alanı genişlemesi olduğu görülmektedir. Üretimde il bazlı dağılım incelendiğinde ise sıralamanın Konya, Adana ve Mardin (2018 itibarıyla) şeklinde olduğu görülmektedir.

Üretimin 6 milyon tonları aşmasına rağmen Türkiye ihtiyacı olan mısırı kendi karşılayamamaktadır. Her yıl yukarıya giden bir ithalat grafiği söz konusudur. TMO verilerine göre mısır kullanım miktarı 2017/18 itibarıyla 7,8 milyon tonu aşarken, bunun 6,4 milyon tonu yem üretiminde kullanılmaktadır.

Türkiye 2019 yılında 3,6 milyon ton mısır ithalatı (680 milyon dolar) yapmıştır. Üretim ile birlikte toplam kullanılabilir mısır açılış stoğu ile birlikte 10,5 milyon ton olup bunun 7,8 milyon tonu yemde, 1,3 milyon tonu gıdada 0,4 milyon tonu endüstride kullanılmıştır. Türkiye’ye mısır ithalatında uzun yıllar başı çeken ülke Rusya olmasına rağmen 2019 yılı itibariyle Ukrayna çok hızlı bir şekilde üst sıraya yükselmiştir. Türkiye’de 2019 yılında 25 milyon ton karma yem üretilmiştir. Karma yemlerin %30’unu mısır oluşturmaktadır.

Uluslararası piyasa fiyatlarıyla olan makas daraldı. Yurtiçi mısır piyasa fiyatları ile uluslararası piyasa fiyatları arasındaki makas 2015/2016 pazarlama yılından bu yana azalma eğiliminde iken 2017/2018’de iyice daralmış ve 35 $/ton olmuştur. Bu gelişimde uluslararası piyasa fiyatlarında görülen düşük oranlı da olsa azalma eğiliminin ve yurtiçi döviz kurlarındaki yükselmenin etkisi önemlidir. Nitekim, ortalama 2017/2018 pazarlama yılının son ayı olan 2018 Ağustos ayında ABD $’ı satış kuru Temmuz’a göre 4,76’dan 5,74’e yükselmiş ve bu da fiyatı 200,4 $/tondan, 157,1 $’a getirmiştir. Aynı aylarda TL bazlı fiyatın 949 TL/tondan, 940 TL/tona gerilemiş olması azalma oranının $ bazlı fiyattan çok daha düşük olduğunu ve kur artışının etkisini açıkça ortaya koymaktadır. Kurdaki ani artış etkisinin ortadan kalkmaya başlaması ile birlikte $ bazlı yurtiçi piyasa fiyatındaki artış eğilimi de bunu desteklemektedir.

Mısır politikasının 4 ana bileşeni vardır. Bunlar; • TMO alımları • Fark ödemesi • Girdi destekleri • Dış ticaret uygulamaları

TMO alımını yaptığı ürünlerde en önemli piyasa yapıcıdır ve uluslararası fiyatlar ile diğer piyasa koşullarına bağlı olarak mısır alımı yapabilmektedir. TMO tarafından yapılan alımlarda mısırın çok büyük bölümü peşin alım yöntemiyle alınmakta bunun yanı sıra emanet usulü alım da yapılabilmektedir. Alım miktarı TMO’nun alım politikasına ve pazarın durumuna göre değişmektedir.

TMO mısır alımlarında uygulanan fiyatlar 2008-2018 döneminde 430 TL/tondan, 950 TL/tona yükselmiştir. 2019 yılında ise 1150 TL/ton’dan alım yapılmıştır.

Dünya ve Türkiye piyasasını takip etmek ve mantıklı alımlar yapılması için ekim ve hasat zamanlarının takip edilmesi gerekmektedir. Bunun için Tablo 7 kullanılabilir.

Özetle Türkiye’de 2017/18’de hem fiyat hem de destekleme açısından avantajlı konuma geçen pamuk ve soya gibi ürünlerin tercih edilmesi ile birlikte 2018/19’da %3,4 azalan üretim 5,7 milyon ton olmuştur. 2019/20’de bu durum tersine dönmüş ve üretim yeniden 6 milyon tona çıkmıştır. Ancak halen 2015/2016’daki 6,4 milyon tonluk seviye aşılamamıştır. Hızlı artan ve 8 milyon ton sınırına yaklaşan talep, ithalatı zorunlu kılmaktadır. 2018/19’da 2,9 milyon ton iken, 2019/20’nin ilk 4 ayında 800 bin tondur. Yıllık bazda ise ithalat 3,6 milyon ton (2019) olmuştur. Bu yüksek miktarlı ithalatın temel nedenleri, bir önceki yıldan devreden dâhilde işleme rejimi belgeleri kapsamında yapılan ithalat ve fiyat avantajından dolayı yem rasyonlarında mısır kullanım oranının artmasıdır.

Kaynakça: TÜİK, 2020. Tarım, Fiyat ve Dış ticaret Veritabanı USDA, 2020. PSD Veritabanı FAO, 2020. FPMA Veritabanı TOB, 2020. TOB İnternet Sitesi TMO, 2019. Hububat Sektör Raporu 2018 TMO, 2020. Mısır Satış Uygulamaları ve Günlük Piyasa Bülteni Trademap TEPGEM (Tarımsal Ekonomi Ve Politika Geliştirme Enstitüsü Müdürlüğü) Türkiye Ziraat Mühendisleri Odası, Mısır Raporu 2018 International Grains Council, Mısır Bülteni, Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü Tarım Havzaları Daire Başkanlığı