İŞLEM GÖRMÜŞ HAYVANSAL ÜRÜNLERDE KREATİN SEVİYELERİ DOĞAL SEVİYELERİ YANSITIYOR MU?

Alzchem tarafından yürütülen yem içeriği araştırması göstermektedir ki et unu (n=38) ve balık ununda (n=25) bulunan kreatin seviyeleri (sırasıyla ortalama 0.2 g/kg ve 1.1g/kg) kuru madde bakımından taze kaynakları ile karşılaştırıldığında (16.7 g/kg balık, 21.7 g/kg et) beklenen seviyelerin bir hayli altında kalmıştır. Kreatin, original doğal kaynağından yem katkısına dönüşürken kaybolmaktadır. (Tablo-1)

KREATİN NEDEN ÖNEMLİDİR?

Kreatin hücresel enerji tedariği için gerekli bir moleküldür. Aktif formu olan fosfokreatin, hücrenin merkezi enerji kaynağı olan ATP’yi ani şekilde şarj eden bir yedek depo görevi görür. ATP yoksunluğunda her hücre ölür, mitokondrilerde üretilen ATP’nin ihtiyacı karşılamaması durumunda ya da karbonhidrat/lipit metabolizmasının yetersiz kaldığı durumlara karşın vücut kendini sağlama alır ve kreatin depolar. Eğer kreatin besinlerden karşılanmaz ise vücut endojen olarak tamamen aminoasitlerden üretmek zorundadır. Vücut birçok durumda ATP yoksunluğu ile karşılaşabilir.

Bunlardan bazıları:

1. Protein sentezi ile önemli miktarda ATP’ye ihtiyaç duyulan hızlı büyüme

2. Stres ve hareketlilik, patojenler ile savaşan makrofajlar

3. Düşük oksijen seviyesi ile ATP üretiminde düşüş

4. Zarar görmüş enerji metabolizması, örneğin yetersiz mitokondriyal işlev

Tüm bu koşullar kanatlı yetiştiriciliğinde karşılaşılan ve son yıllarda artış gösteren durumlardır. Broiler büyüme hızı son 50+ yılda önemli derecede gelişme gösterdi (1957’den beri kabaca 4 kat). Bu gelişme özellikle artan karkas miktarı (+12%) ve göğüs eti verimi (+50%) olarak kendini gösterdi. Beyaz kas (örn. tavuk göğsü) tamamen kreatin bakımından yüksek kas liflerinden oluşur (hızlı kasılan tip IIb lifleri). Kreatin sadece miyogenez’i desteklemekle kalmaz aynı zamanda hücre bütünlüğünü de korur. Bu bilgiler ışığında kaslarda birikimi artan kreatinin karkas ve göğüs etindeki artışları desteklediği söylenebilir mi?

Aslında, 1956’da standart bir yem ile beslenmiş 21 günlük broilerin 1 kg kasında ~3gr kreatin bulunduğu ölçülmüştür, ancak 2018’de yapılan çalışmalar aynı yaştaki 1 kg broiler kasında ~4 gr kreatin (+33%) bulunduğunu ortaya koymuştur. Bu da bize büyümeyi desteklemek için kaslarda daha fazla kreatin depolandığını gösteriyor. Peki, bu seviyeler yeterli midir?

BROİLERE KREATİN SAĞLAMAK İÇİN SEÇENEKLER

İnsanlarda tamamlayıcı olarak dışardan kreatin alınmasının kaslarda yaklaşık 20% oranında kreatin artışı sağladığı kanıtlanmıştır. Besinlerden alınan doğal kreatinin düşük olması durumunda olumlu etkiler daha belirgin olmaktadır. Creamino®, broilerler için kreatin kaynağı olan ve yüksek kreatin verimliliği sağlayan, kreatinin öncü molekülü guanidinoasetik asit (GAA, 96% min) olarak oluşturulmuştur. Broiler büyütme denemeleri sonucunda 600-1200 mg/kg yem doz aralığı belirlenmişken, en etkili yatırım geri dönüşüne ulaşmak için ~ 600 mg/kg yem doz kullanımı önerilmektedir. Farklı bir alternatif olarak kurutulmuş balık dikkat çekiyor (21.7g/kg kreatin içeriği), eğer balık unu eşdeğer bir kreatin miktarını barındırabilseydi 5% katılım oranı ile 1086 mg kreatin/kg yem getirisi sağlanabilirdi, Creamino® ile benzer oranda bir getiri (Şekil 1). Ancak yüksek sıcaklığa maruz kalan rendering ürünleri barındırdığı kreatin etkinliğini kaybetmektedirler.

BALIK UNU İLE KARŞILAŞTIRMA: CREAMİNO® KASLARDA DEPOLANAN KREATİNİ, BÜYÜMEYİ VEGÖĞÜS ETİ VERİMİNİ GELİŞTİRİR

Creamino®‘nun birçok broiler denemesinde kaslardaki kreatin seviyesini arttırdığı kaydedilmiştir. Ross 308 broiler ırkı ile gerçekleştirilen karşılaştırma çalışmasında (0-39 gün), balık unu (PK) başlangıç, büyütme ve bitirme yemlerinde sırasıyla 6%,3% ve 3% oranında kullanılmış ancak bitkisel rasyon ile beslenen kontrol grubuna göre (NK, mısır/soya) kaslarda kreatin birikimi önemli bir fark ortaya koyamamıştır (+3%). Balık unu düşük kreatin düzeylerine sahip olduğundan (1.7g/kg) farklı bir sonuç beklenmemiştir. Buna karşılık, Creamino® 0.06% ile 0.12% oranında rasyona katıldığında kaslarda kreatin birikimini sırasıyla +11% ile +16% oranında arttırmıştır (Şekil 2, üst). Performans etkileri büyütme fazında en etkili biçimde  görülür (p<0.5). Genel performansta (p<0.1) 0.12%  GAA kullanıldığında FCR 4 puanlık iyileşme göstermiştir. Pozitif ve negatif kontrol grupları  arasında fark gözlenmemiştir. Karşılaştırma analizi  göstermektedir ki Creamino® grupları final  vücut ağırlığında bitkisel rasyon ve balık unu katılmış yemle beslenen gruplara göre gelişme göstermiştir. Creamino® grupları daha yüksek göğüs eti verimine ulaşırken but veriminde değişiklik olmamıştır, balık unu ile beslenen grupta ise göğüs verimi değişiklik göstermemiş ve hatta but veriminde bir miktar düşüş kaydedilmiştir. Karkas ve göğüs eti veriminin en yüksek olduğu grup ise Creamino® nun 0.12% kullanıldığı grupta elde edildi (NK ve PK’a göre sırasıyla +0.6% ve +0.5% daha fazla karkas verimi, +1.3% ve +0.5% daha fazla göğüs eti verimi). Tümüyle bu veriler kreatinin büyüme ve protein oluşumu ile ilişkisini desteklemektedir. (Şekil 2, alt) Poult. Sci. (2012), 91, 402-412

KASLARDA ARTTIRILMIŞ KREATİN SEVİYELERİ ARJİNİN DENGESİZLİĞİNE KARŞI ETKİ GÖSTERİR VE YAĞSIZ ET OLUŞUMUNU DESTEKLER

Vücuttaki fizyolojik kreatin seviyeleri, AGAT enzimi yardımı ile arjinin ve glisin aminoasitlerinden oluşan GAA’nın endojen sentezini düzenler. Kaslarda doygunluğa ulaşan kreatin, serum kreatin seviyelerini yükseltir. Bu da AGAT enzim aktivitesinin düşmesini, arjinin ve glisin aminoasitlerinin başka amaçlar için serbest kalmasını sağlar. Düşük arjinin seviyeleri ile oluşturulan rasyonlarda bu etki dikkat çekmektedir. 

Bahsedilen etki broilerlerde sadece 2 hafta boyunca (13-27. günler arası) Arjinin seviyesi düşük bazal rasyon, gereksinim seviyesine kadar kademeli L-Arg eklenen rasyonlar ve bunlara Creamino® eklenmiş versiyonları ile yürütülerek kanıtlanmıştır. Formülasyonlara Creamino® eklenmesi tüm Arjinin seviyeleri için kaslarda biriken kreatin seviyelerini ve kanatlı performansını arttırmıştır. En uç değerlere bakılırsa (0.90% ve 1.25% toplam Arjinin), Creamino® en yüksek kas kreatini seviyesini en düşük Arjinin seviyesinde yakalamıştır (en düşük Arg seviyesinde +32% ve yeterli Arg seviyesinde +18%). 0.06% Creamino® veya 0.35% L-Arg eklenen 0.90% Arg seviyesine sahip rasyonda aynı kas kreatin seviyesine ulaşılmıştır. (Şekil 3 üst). Arjinin çalışmasından bağımsız olarak, kreatin kullanımının insanlarda gösterdiği göğüs kası proteinlerini arttırıcı etkisi, yapılan çalışmalarda kanatlılarda da gözlemlenmiştir (Creamino® ve L-Arg için p=0.1). (Şekil 3, alt) Poult. Sci. (2019), 98(E-Suppl.1),158, Eur. Symp. Poult. Nutr. (2013), 19

SONUÇ

Günümüz broiler formülasyonları açıkça kreatin bakımından yoksundur. Hayvansal protein içeren rasyonlar oluşturulsa bile yeterli seviyede kas kreatinine ulaşılamamaktadır. Creamino® kas kreatinini ve protein oluşumunu arttırıcı etkisiyle onaylanan etkili bir kreatin kaynağıdır.