Arnaud Bouxin
Yem Güvenliği ve Düzenleme İşleri Direktörü
FEFAC
Döngüsel bir gıda sistemi inşa etmek sadece artakalan her materyale kullanım alanı bulmakla değil, bu kaynakların gerçek değerini anlayıp güvenle geri kazanılmasıyla mümkündür. Avrupa’nın yem güvenliği standartlarından taviz vermeden kaynaklarını daha ileriye taşıyabilmesi; yem, atık ve hayvansal yan ürün mevzuatları arasında daha tutarlı ve öngörülebilir bir uyum sağlanmasını gerektirmektedir.
Avrupa’nın daha döngüsel bir ekonomi inşa etme hedefi şu basit soruyla başlar: Elimizdeki kaynakları gerçekten mümkün olan en iyi şekilde değerlendiriyor muyuz?
Avrupa yem sektörü için bu yeni bir tartışma değil. Yem üreticileri on yıllardır gıda işlemeden elde edilen yan ürünleri hayvan besleme için değerli içeriklere dönüştürüyor. Yağlı tohum küspeleri, mısır gluteni yemi ve uygun durumdaki eski gıda maddeleri; bir sektörün yan ürününün nasıl bir diğerinin faydalı kaynağına dönüştüğünün en tanıdık örnekleridir. Bu, döngüselliğin henüz siyasi bir öncelik haline gelmeden çok önce fiilen uygulanmasıdır.

Ancak daha kat edilecek çok yol var. Fermentasyon ürünleri, böcek proteinleri, tek hücre proteinleri ve algler dahil olmak üzere yeni işleme teknolojileri ve gelişen yem hammaddeleri; besin ögelerini geri kazanmak ve Avrupa’nın yem tedarikini çeşitlendirmek için ek fırsatlar sunabilir. Sorumluca kullanıldıklarında bu kaynaklar, hem eldeki imkanların daha iyi değerlendirilmesine hem de daha dayanıklı bir gıda zincirinin desteklenmesine katkı sağlar.
Ne var ki yenilik güven gerektirir; güven ise güvenlikle başlar.
Avrupa, yem güvenliği konusunda sağlam bir çerçeve geliştirmek için onlarca yıl harcadı. Temel ilkeler oldukça net: Ürünler güvenli olmalı, işletmeciler sorumluluk almalı, izlenebilirlik ve şeffaflık sürecin ayrılmaz bir parçası haline gelmelidir. Hijyen gereklilikleri, risk kontrolleri ve resmi denetimler, yem zinciri boyunca hayati koruma kalkanları sağlar.
Bu standartlar, işletmelerin yerine getirmesi gereken basit bir yükümlülükler dizisinden ibaret değildir. Bunlar, Avrupa yem üretimine duyulan güvenin üzerine inşa edildiği temellerdir. Birçok AB Üye Devletinde, 90’lı yıllardan bu yana belgelendirilebilir Yem Güvenliği Güvence sistemleri geliştirilmiş ve sürekli güncellenmiştir. Bu sistemler, FEFAC İyi Hijyen Uygulamaları Kılavuzu (Avrupa Yem Üreticileri Rehberi) ile uyumlu şekilde, AB Yem Güvenliği Mevzuatı’nın sorumlu bir şekilde uygulanmasını desteklemektedir. Bu durum, sektörün güvenliği faaliyetlerinin merkezinde tutma hususundaki güçlü ve tutarlı yaklaşım taahhüdünün bir parçasıdır.

Gelecek adım; güvenlik ile döngüsellik arasında bir seçim yapmak değil, bu iki kavramın birlikte daha uyumlu çalışmasını sağlamaktır.
Güçlü bir güvenlik çerçevesi, sorumlu yenilikçiliğe açık bir yol sunmalıdır. Mevzuatı bir nevi bariyer dizisi gibi düşünün: Doğru yönde ilerlemeye izin verirken insanları ve hayvanları güvende tutmalıdır. Buradaki temel mesele; teknolojiler, bilimsel uzmanlık ve yem üreticilerinin erişebildiği kaynaklar geliştikçe kuralların da etkinliğini korumasını sağlamaktır.
Bu konu kritik önem taşır, çünkü her materyal hayvan yeminde kullanılamaz veya kullanılmamalıdır. Materyalin kaynağı, bileşimi, işlenme biçimi ve taşıdığı muhtemel risklerin tamamı belirleyicidir. Bazı kısıtlamalar insan ve hayvan sağlığını korumak için elzemdir. Diğerleri ise yeni bilimsel kanıtlar, gelişmiş işleme teknikleri veya daha etkili kontrol yöntemleri tabloyu değiştirdiğinde yeniden değerlendirilmeyi hak edebilir.

Zorluk genellikle farklı mevzuat düzenlemelerinin birbiriyle nasıl etkileşime girdiğinde yatmaktadır. Yem kuralları; atık, gıda ve hayvansal yan ürünleri düzenleyen kuralların yanı sıra hayvan sağlığını korumak için tasarlanmış özel kısıtlamalarla yan yana işler. Her birinin haklı bir amacı vardır; ancak bu çerçeveler arasındaki geçişi yönetmek karmaşık olabilir.
Besin ögelerini geri kazanmanın yeni yollarını arayan işletmeler için netlik hayati önem taşır. Potansiyel değeri olan bir materyal; yasal statüsü, kullanımını düzenleyen şartlar veya kuralların Üye Devletler arasında farklı yorumlanması sebebiyle engellerle karşılaşabilir. Daha fazla mevzuat uyumu; şirketlerin nelerin mümkün olduğunu anlamalarına, yatırımlarını güvenle planlamalarına ve pazara güvenli çözümler sunmalarına yardımcı olacaktır.
İşte FEFAC ve diğer paydaşlar tarafından geliştirilen AB Yem Döngüselliği Kataloğu’nun (EU Feed Circularity Catalogue) bu tartışmaya faydalı bir katkı sağlamasının sebebi budur. Katalog, yem kaynaklarının kullanımını etkileyen mevcut yasal kısıtlamaları belirleyerek, Avrupa’nın yüksek yem ve gıda güvenliği standartlarından ödün vermeden nerede iyileştirmelerin mümkün olabileceğini incelemek için bir başlangıç noktası sunmaktadır.

Bu çalışmayı ilerlemeye dönüştürmek için üç öncelik öne çıkmaktadır:
İlk olarak, Avrupa mevzuatı birbiriyle bağlantılı bir çerçeve olarak ele alınmalıdır. Yem, atık ve hayvansal yan ürün kuralları arasında daha iyi bir uyum sağlanması, materyallerin statüsünü ve hangi şartlar altında kullanılabileceklerini netleştirmeye yardımcı olacaktır. Döngüsellik diğer politika hedefleriyle birlikte değerlendirilmelidir; böylece bir alandaki teşvikler, kaynakları diğer bir alandaki (örneğin biyogaz) yerleşik ve güvenli kullanımlardan (yem) kasıtsız olarak saptırmaz.
İkinci olarak, işletmelerin ve yetkili makamların tek pazar genelinde tutarlı ve öngörülebilir bir uygulamaya ihtiyacı vardır. Açık Avrupa kılavuzları ve Üye Devletler arasında daha yakın bir uyum; gereksiz belirsizlikleri azaltabilir, sınır ötesi ticareti destekleyebilir ve yatırımlar için daha güvenilir bir ortam yaratabilir.
Üçüncü olarak döngüsellik, mevzuat geliştirildiği veya gözden geçirildiği her durumda tartışmanın bir parçası olmalıdır. Etki değerlendirmeleri ve mevcut kuralların gözden geçirilmesi; kısıtlamaların risklerle orantılı kalıp kalmadığını ve bilim, teknoloji ile analitik yöntemlerdeki gelişmelerin güvenli kaynak geri kazanımı için fırsatlar sunup sunmadığını incelemelidir. Bu durum standartları düşürmekle ilgili değildir. Önemli olan, kararların kanıtları yansıtmaya devam etmesini sağlamaktır.

Avrupa Komisyonu’nun planladığı Döngüsel Ekonomi Yasası (Circular Economy Act), bu öncelikleri bir araya getirmek için zamanında bir fırsat sunabilir. Özel bir Yem Döngüselliği Yol Haritası (Feed Circularity Roadmap); pratik engellerin belirlenmesine, gözden geçirme önceliklerinin oluşturulmasına ve paydaşlara eylem için daha net bir yön verilmesine yardımcı olacaktır.
Avrupa’nın sıfırdan başlamasına gerek yok. Zaten güçlü bir yem güvenliği kültürüne, yan ürün kullanımında engin bir tecrübeye ve yeni fırsatları keşfetmeye hazır bir sektöre sahip. Şimdi ihtiyaç duyulan şey; bu güçlü yönleri birbirine bağlayan ve hedefi somut sonuçlara dönüştürmeye yardımcı olan bir çerçevedir.
Nihayetinde döngüsel bir gıda sistemi, sadece her materyale bir kullanım alanı bularak inşa edilmez. Kaynakların değerini anlayarak, ne zaman güvenle kullanılabileceklerini bilerek ve sorumlu geri kazanım için doğru şartları yaratarak inşa edilir.
Sağlam bilim, net kurallar ve güvenliğe yönelik ortak bir taahhütle Avrupa, kaynaklarını daha da ileriye taşıyabilir. Hedef oldukça açıktır: Önemli olanı korumak, mümkün olanın önünü açmak ve değerli kaynakların güvenli ile sorumlu bir şekilde kullanılabilecekken gözden kaçırılmamasını sağlamak.

FEFAC HAKKINDA:
1959 yılında kurulan ve merkezi Brüksel’de bulunan Avrupa Yem Üreticileri Federasyonu (FEFAC), 26 Avrupa ülkesinden 27 ulusal derneğin yanı sıra gözlemci/ortak üye statüsündeki İsviçre, Türkiye ve Norveç derneklerini temsil etmektedir. FEFAC, Avrupa Komisyonu ve AB kurumları nezdinde Avrupa Bileşik Yem ve Premiks Sanayiinin tek bağımsız sözcüsüdür. Aynı zamanda IFIF üyesi olan FEFAC, CODEX Alimentarius’ta da gözlemci statüsüne sahiptir.
YAZAR HAKKINDA:
Arnaud Bouxin, eğitim hayatını ziraat mühendisi olarak Institut National Agronomique Paris-Grignon’da tamamlamıştır. Kariyerine 1990 yılında Fransa Yem Üreticileri Birliği SNIA’da politika danışmanı olarak başlayan Bouxin, 1998’de FEFAC kadrosuna katılmış olup hâlen Yem Güvenliği ve Düzenleyici İşler Direktörü olarak görev yapmaktadır. Çalışmalarında ağırlıklı olarak yem mevzuatı ve bu mevzuatın hayata geçirilmesini destekleyen araçların hazırlanmasına odaklanmaktadır. Bunlar arasında, bileşik yem ve premiks imalatına yönelik FEFAC İyi Hijyen Uygulamaları Kılavuzu (EFMC) ile Copa-Cogeca iş birliğinde kaleme alınan bileşik yem etiketleme uygulamaları kodu da yer almaktadır. Bouxin ayrıca yem zincirinden 42 AB kuruluşunu bir araya getiren EU Feed Chain Task Force (AB Yem Zinciri Çalışma Grubu) ile Circular Feed Platform’un koordinasyonunu yürütmektedir.