BLOG

Karadeniz’deki savaş, Köstence’nin stratejik rolünü pekiştiriyor

19 Kasım 202611 dk okuma

“Geleneksel tedarik stratejilerinin artık yeterli olmadığını fark eden yem sanayisi bir B Planı geliştirdi. Bu plan; hammadde depolama kapasitelerini artırmak, tedarikçileri ve menşeleri çeşitlendirmek, lojistik rotaları güvence altına almak ve rasyonları esnekleştirmek üzerine kurulu. Bu şartlar altında, en ucuz içerik her zaman en ekonomik çözüm olmayabilir.”

Dr. Iani Chihaia
Romanya Yem Üreticileri Derneği-ANFNC

Global yem sanayisi, jeopolitik kırılmaların ve tırmanan maliyetlerin gölgesinde tarihinin en kritik eşiklerinden birinden geçiyor. Bu konjonktürde, Romanya Yem Üreticileri Derneği (ANFNC) Başkanı, FEFAC Yönetim Kurulu Üyesi ve Bağımsız Hayvan Besleme Danışmanı Dr. Iani Chihaia ile sektörün en sıcak gündemlerini masaya yatırdık. Chihaia, Karadeniz lojistiğindeki kırılganlıkları, Köstence’nin artan stratejik önemini ve savaşın etkilerini Feed Planet için anlattı.

Söyleşi boyunca sadece lojistik riskleri değil; EUDR uyum süreçlerindeki operasyonel tıkanıklıkları, 2030’a giden yolda sektörü bekleyen konsolidasyon dalgasını ve rasyonlardaki hassas dengeyi de ele aldık. Soya-aminoasit ikilemine dikkat çeken Chihaia, “Romanya ve Doğu Avrupa yem sanayisi için temel problem, birbirine bağlı iki tedarik riskini yönetmektir: Soya küspesi ve sentetik amino asitler. Soyayı azaltmak, aksamalara açık sentetik amino asitlere bağımlılığı artırıyor. Öncelik artık en düşük hammadde maliyeti değil; güvenilir tedarik, besleme verimliliği ve ekonomik direnç sağlamaktır” diyerek sektörün yeni parolasını koyuyor.

Dünya yem sektörünün en sevilen ve sayılan isimlerinden biri olan Chihaia’nın tüm bağımsız uzmanları aynı çatı altında buluşturacağı yeni girişimi Synergy Hub’ın detaylarına da ilk kez ışık tuttuğumuz bu röportaj, ezber bozan tespitlerle dolu.

Sizinle başlayalım Sayın Iani Chihaia. Tarım-gıda sektöründeki 30 yıllık yolculuğunuza dönüp baktığınızda, kariyerinizin temel evrimini ve bölgesel yem sanayisine yönelik mevcut stratejik önceliklerinizi nasıl tanımlarsınız?

Geriye dönüp 30 yıla baktığımda, kariyerimi hayvan besleme, yem üretimi ve protein üretimi değer zincirleri boyunca uzanan bir yolculuk olarak tanımlayabilirim. 1996 yılında prematriksler ve yem rasyonları üzerine çalışan genç bir besleme uzmanı olarak başladım; daha sonra kanatlı üretimi, yem işleme, hammadde kalitesi ve uluslararası protein pazarlarına geçiş yaptım.

Bu mesleki yolculuk, tarımsal üretimin, yem imalatının ve hayvansal performansın birbirine nasıl bağlı olduğuna dair anlayışımı şekillendirdi. Ayrıca başarılı bir hayvan beslemenin yalnızca rasyon hazırlama uzmanlığına değil, aynı derecede içerik kalitesine, işleme verimliliğine ve ekonomik hususlara bağlı olduğuna dair inancımı pekiştirdi.

Kariyerim boyunca bilimsel bilgiyi pratik uygulamalara dönüştürmek; ister danışmanlık, teknik yayınlar, sektörel eğitimler, araştırma iş birlikleri ister mentörlük yoluyla olsun, her zaman bir öncelik olarak kaldı.

Romanya Yem Üreticileri Derneği (ANFNC) Başkanı ve FEFAC Yönetim Kurulu Üyesi olarak sektörel temsil görevlerinde yer almam, sektör genelinde iş birliğini güçlendirmeye verdiğim önemi yansıtıyor. ANFNC başkanlığım, bağımsız danışmanlık faaliyetlerimden ayrı ve gönüllü bir rol.

Bugün, Bağımsız Hayvan Besleme Sanayii Danışmanlığı (I.A.N.I. Consulting SRL) aracılığıyla stratejik önceliklerim birbirine bağlı üç alana odaklanıyor: Güvenilir ve rekabetçi protein tedarikini güvence altına almak, besleme ve yem üretim verimliliğini artırmak ve bölgesel yem ve hayvancılık üretim zincirlerinin direncini güçlendirmek. Bu öncelikler, değişen ticaret akışlarının, jeopolitik belirsizliğin ve gelişen sürdürülebilirlik gereksinimlerinin sektörün çalışma ortamını yeniden şekillendirdiği Doğu Avrupa için özellikle önemli.


YENİ GİRİŞİM: BAĞIMSIZ UZMANLAR TEK ÇATI ALTINDA

Neticede hedefim her zaman bilim, teknoloji, pazar gerçekleri ve belki de en önemlisi insan arasında köprü kurmak. Uzmanları bir araya getirmek, ilişkiler kurmak ve iş birliği fırsatları yaratmak her zaman en güçlü yeteneklerimden biri olmuştur.

Bu felsefe, son yirmi yılda çeşitli projelerde birlikte çalıştığım eski dostlarımdan ve bağımsız uzman arkadaşlarımdan oluşan bir grupla yakında hayata geçireceğim bir girişimin de temelini oluşturuyor.

Synergy Hub’ımız, yem, hayvancılık ve su ürünleri yetiştiriciliği sektörlerine entegre danışmanlık, teknik destek, eğitim ve bilgi transferi sağlamak için tamamlayıcı uzmanlıkları bir araya getirecek. Bu durum her zaman inandığım şeyin doğal bir devamı: En büyük değer çoğu zaman tek başına bireysel uzmanlıktan değil, doğru insanları buluşturmaktan ve sektörün zorluklarını çözmek için onların bilgilerini birleştirmekten doğar.

KÖSTENCE VARIŞLI KARGOLARIN SİGORTA PRİMLERİNDE SAVAŞ TARİFESİ UYGULANIYOR! 

Karadeniz havzasında devam eden dalgalanmalar göz önüne alındığında Köstence, kilit bir lojistik merkezi olarak rolünü sağlamlaştırdı. Bölgesel açıdan bakıldığında, mevcut Karadeniz dinamikleri ayçiçeği küspesi, mısır ve soya gibi temel yem hammaddelerinin bulunabilirliğini ve fiyatlandırmasını nasıl etkiliyor?

Mevcut Karadeniz dinamikleri, Köstence’nin hem bölgesel tahıllar ve yağlı tohumlar için bir ihracat kapısı hem de protein açısından zengin yem içerikleri için bir ithalat merkezi olarak stratejik rolünü pekiştiriyor. Yem üreticileri açısından etki; tedarik güvenilirliği, taşıma maliyetleri ve teslimat fiyatları üzerinden hissediliyor.

İhracat akışları- Mısır ve ayçiçeği küspesi: Ukrayna transit akışları, bölgesel ihracat talebi ve periyodik lojistik darboğazlar, taşıma maliyetlerinde ve sevkiyat zamanlamalarında dalgalanma yaratıyor. Bu arada Romanya ve Ukrayna’daki yağlı tohum kırma faaliyetleri ayçiçeği küspesi tedarikini destekliyor; ancak fiili arz, hasat hacimlerine, kırma faaliyetlerine ve kesintisiz lojistiğe bağlıdır.

İthalat akışları- Soya küspesi: Doğu Avrupa’nın yapısal protein açığı, başta Güney Amerika olmak üzere ithal soya küspesine olan bağımlılığını sürdürüyor. Navlun maliyetleri, deniz güvenliği riskleri ve liman sıkışıklığı, teslimat fiyatlarını artırabilir ve Romanya, Bulgaristan ve Batı Balkanlar’daki yem üreticileri için tedariki karmaşıklaştırabilir.

Ek ve beklenmedik bir maliyet de Karadeniz’deki ticari taşımacılığa yönelik saldırıların ardından savaş riski sigortasındaki keskin fiyat artışıdır. İHA saldırıları, yem hammaddesi taşıyan dökme yük gemileri için endişeleri artırmış ve sigortayı sevkiyat maliyetlerinin giderek daha öngörülemez bir bileşeni haline getirdi. Bununla birlikte, primler gemiye ve rotaya özel kalmaya devam ediyor: Ukrayna veya Rusya liman uğraklarını etkileyen artışlar Köstence varışlı kargolara otomatik olarak uygulanmamalıdır.

Bu sebeple temel zorluk, yalnızca bulunabilirlik değil, rekabetçi teslimat fiyatlarıyla güvenilir tedarik sağlamaktır. Köstence stratejik bir avantaj olmaya devam ediyor, ancak değeri giderek verimli lojistiğe, öngörülebilir taşıma maliyetlerine ve Batı Karadeniz’deki istikrara bağlı hale geliyor.


‘EN UCUZ HAMMADDE ARTIK EN EKONOMİK ÇÖZÜM DEĞİL’

ANFNC Başkanı olarak Romanya yem sektörünün mevcut durumunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Dalgalı hammadde fiyatları, enerji maliyetleri ve bölgesel hayvancılık baskıları (et/kanatlı üretimini etkileyen salgın hastalıklar gibi) karşısında Rumen yem fabrikaları rasyon ve operasyonel stratejilerini nasıl ayarlıyor? Komşu Doğu Avrupa pazarlarında durum nasıl?

Romanya ve Doğu Avrupa, geleneksel olarak başta mısır ve buğday olmak üzere bol miktarda yemlik tahıl arzından faydalanıyor ve bu da bölgesel yem sanayisine rekabet avantajı sağlıyor. Ancak bu avantaj; fiyat dalgalanmaları, jeopolitik belirsizlikler ve özellikle soya küspesi ile sentetik amino asitler için değişen uluslararası ticaret akışları sebebiyle kademeli olarak yıpranıyor.

Bugün sektörümüz, Batı Karadeniz ve Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelerden kaynaklanan ciddi bir baskıyla karşı karşıya. Askeri gerilimler, deniz taşımacılığındaki aksamalar, yüksek gemi sigorta primleri ve lojistik belirsizlikler, hammadde tedarikine ek maliyetler ve riskler getiriyor. Aynı zamanda enerji maliyetleri ve hayvan hastalığı salgınları, bölge genelinde hayvancılık üretimini ve yem talebini etkilemeye devam ediyor.

2026 yılı itibarıyla, ana yem sanayisi oyuncuları geleneksel tedarik stratejilerinin artık yeterli olmadığını fark ederek bir B Planı geliştirdiler. Bu plan; hammadde depolama kapasitelerini artırmayı, tedarikçileri ve menşeleri çeşitlendirmeyi, alternatif lojistik rotaları güvence altına almayı ve daha esnek yem rasyon stratejilerini benimsemeyi içeriyor. Şirket büyüklüğüne ve kaynaklarına bağlı olarak uygulama farklılık gösterse de komşu Doğu Avrupa pazarlarında da benzer ayarlamalar yapılıyor.

Bu şartlar altında en ucuz içerik her zaman en ekonomik çözüm olmayabilir. Yem üreticilerinin de sadece en düşük fiyattaki içerikleri satın almak yerine tedarik güvenilirliğini, besin değerini, fiyat dalgalanmasını ve genel besleme maliyetlerini göz önünde bulundurması gerekiyor.


‘SOYADAN KAÇARKEN SENTETİK AMİNO ASİT KAPANINA KISILMAYALIM’

Hassas amino asit takviyesiyle desteklenen düşük proteinli besleme programları, hayvansal performansı korurken soya küspesine olan bağımlılığı azaltmak açısından özellikle önemli hale geliyor. Ancak bu yaklaşım önemli bir stratejik hususu beraberinde getiriyor: Soya küspesi kullanımını azaltmak, bulunabilirliği ve fiyatları uluslararası ticaret aksamalarına ve tedarik zinciri yoğunlaşmasına açık olan sentetik amino asitlere olan bağımlılığı artırıyor.

Benim görüşüme göre Romanya ve Doğu Avrupa yem sanayisi için temel problem, birbirine bağlı bu iki tedarik riskini dikkatle yönetmektir: Soya küspesi ve sentetik amino asitler. Öncelik artık sadece en düşük hammadde maliyetini sağlamak değil; öngörülemeyen bir pazarda güvenilir tedarik, besleme verimliliği ve ekonomik direnç sağlamaktır.

EUDR UYUMU SADECE EVRAK İŞİ DEĞİL, OPERASYONEL BİR TIKANIKLIK

Bir FEFAC Yönetim Kurulu Üyesi ve sürdürülebilir soya savunucusu olarak yem sanayisinin AB Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR) standartlarına ve karbon ayak izi uyumuna hazır olmasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Yem fabrikalarının bu geçişte karşılaştığı en büyük zorluklar nelerdir?

Değerlendirmem şu ki, Avrupa yem sanayisi sürdürülebilirlik taahhütleri ve teknik anlayış konusunda ilerleme kaydetmişse de EUDR için operasyonel hazırlık şirketler, tedarik zincirleri ve Üye Devletler arasında eşitsiz kalmaya devam ediyor. Büyük işletmeler genel olarak daha iyi hazırlanmış durumdayken, birçok küçük yem üreticisi tedarikçilerinin uyumlu hammadde ve güvenilir belgelendirme sunma yeteneğine bağımlı.

Ana zorluklardan biri, karmaşık uluslararası tedarik zincirlerinde izlenebilirlik. Soya fasulyesi ve soya küspesi, uluslararası ticaret standartlarını ve ticari spesifikasyonları karşılamak için geleneksel olarak harmanlanan ve karıştırılan ikame edilebilir emtialar. Bu durum yerleşik ve verimli bir ticaret uygulaması olsa da EUDR, tarımsal menşenin belgelenmesi ve tedarik zinciri boyunca izlenebilirliğin korunması için ek gereksinimler getiriyor.

Bir diğer endişe kaynağı da EUDR uyumlu soya küspesinin bulunabilirliği ve maliyeti. FEFAC, EUDR uygulamasıyla ilişkili potansiyel tedarik aksamalarına ve ek tedarik maliyetlerine dikkat çekiyor. Bunlar teyit edilmiş pazar sonuçlarından ziyade risk senaryoları olarak kalıyor, ancak Avrupa yem ve hayvancılık üretiminin rekabet gücünü koruyan öngörülebilir ve uyumlaştırılmış bir düzenleyici çerçevenin önemini vurgulamış oluyor.

Sürdürülebilirlik sertifikasyonu, EUDR uyumu ve karbon ayak izi muhasebesini birbirinden ayırmak da elzem. Mevcut sürdürülebilirlik sertifikasyon programları, sorumlu üretim uygulamalarına ilişkin değerli güvenceler sağlıyor, ancak sertifikasyon otomatik olarak EUDR uyumu sağlamaz. Benzer şekilde, ormansızlaşmadan ari tedarik mutlaka daha düşük bir karbon ayak izi anlamına gelmez.


Karbon ayak izi muhasebesi konusunda veri bulunabilirliği, metodolojik tutarlılık ve tedarikçiye özel bilgiler önemli kısıtlamalar olmaya devam ediyor. Global Yem LCA Enstitüsü (GFLI) gibi girişimler uyumlaştırılmış çevresel değerlendirmeleri destekliyor. Yem içeriklerinin çevresel performansı değerlendirilirken besinsel kalite, sindirilebilirlik ve yem verimliliğinin de dikkate alınması gerekiyor.

Genel olarak, sektörün Kasım 2026 itibarıyla hazır olma durumunu, işletmeler ve tedarik zincirleri arasında önemli farklılıklar gösteren kısmi bir hazırlık olarak değerlendiriyorum. Öncelik; KOBİ’ler de dahil olmak üzere yem üreticilerinin hammadde bulunabilirliğinden veya ekonomik rekabet gücünden ödün vermeden sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşmalarını sağlayan pratik, orantılı ve tutarlı bir şekilde uygulanan gereksinimler olmalı.

Son olarak ama son derece önemli olarak, sürdürülebilir yem üretimi, Avrupa hayvancılığının uzun vadeli rekabet gücünü desteklerken çevresel güvenilirliğin, besleme verimliliğinin ve ekonomik uygulanabilirliğin bağdaştırması gerekiyor.

Soya işleme ve katma değerli içerikler konusundaki derin uzmanlığınız göz önüne alındığında, Avrupa genelinde tek mideli hayvan ve su ürünleri rasyonlarında işlenmiş/fermente soya küspesinin gelişimini nasıl görüyorsunuz?

Mikroorganizmaları çalıştırmanın, yem içeriklerinin besin değerini ve sindirilebilirliğini artırmak için sektörümüzün elindeki en gelecek vaat eden ancak yeterince kullanılmayan yaklaşımlardan biri olmaya devam ediyor. Önemli bir husus olarak, fermentasyon sadece soya küspesi ile sınırlı değildir. Besin maddesi bulunabilirliğini artırma ve anti-besinsel faktörleri azaltma fırsatları yaratarak çok çeşitli protein kaynaklarına ve diğer yem içeriklerine uygulanabilir.

Ancak işlenmiş ve fermente edilmiş yem içeriklerini birbirinden net bir şekilde ayırmalıyız. İşleme; hammaddelerin besinsel veya fonksiyonel özelliklerini değiştirmek için tasarlanmış fiziksel, termal, mekanik, kimyasal, enzimatik ve biyolojik teknolojileri kapsayan geniş bir kavram. Fermentasyon ise mikroorganizmaların metabolik faaliyetleri aracılığıyla substratı dönüştürdüğü spesifik bir biyolojik işleme şekli. Geleneksel işlemenin aksine fermentasyon, potansiyel besinsel faydaları olan mikrobiyal metabolitler ve diğer biyoaktif bileşikleri de üretebilir.

Avrupa’da her iki kategori için de özellikle protein sindirilebilirliğinin, azaltılmış anti-besinsel faktörlerin ve besinsel tutarlılığın özellikle önemli olduğu genç domuz yavrusu rasyonlarında, kanatlı başlangıç yemlerinde ve su ürünleri yetiştiriciliğinde fırsatlar görüyorum. Besinsel özelliklerine ve maliyetlerine bağlı olarak bu içerikler, balık unu da dahil olmak üzere daha pahalı özel proteinlerin yerini kısmen alabilir.

Yine de endüstriyel ölçekte fermentasyon önemli teknolojik ve ticari zorluklarla karşı karşıya. Kanıtlanmış, tam entegre anahtar teslim çözümlerin seçeneği hâlâ sınırlıdır; mikrobiyal suşların, fermentasyon şartlarının, ürün spesifikasyonlarının ve kalite kontrolün standartlaştırılması ise yetersiz kalıyor. Laboratuvar veya pilot üretimden endüstriyel üretime ölçek büyütmek önemli uzmanlık ve yatırım gerektirir.

Ekonomik uygulanabilirlik bir diğer kritik husus. Fermentasyon; ek işleme, enerji, kurutma ve kalite kontrol maliyetleri getirir. Belirli uygulamalar için, özellikle geleneksel içerikler zaten tatmin edici performans sağladığında, besinsel iyileştirmeler ek yatırımı haklı çıkarmayabilir.

Beklentim, işlenmiş ve fermente soya küspesinin geleneksel soya küspesinin yerini büyük ölçekte almaktan ziyade özel, katma değerli içerikler olarak gelişmeye devam edeceği yönünde. Bunların benimsenmesi; tutarlı besinsel performansa, endüstriyel güvenilirliğe ve kanıtlanmış ekonomik getiriler sunmasına bağlı olacaktır.

Neticede fermentasyon, soya küspesinin ve hatta protein içeriklerinin çok ötesine uzanan bir fırsatı temsil ediyor. Buradaki temel mesele, mikroorganizmaların yem içeriklerini iyileştirip iyileştiremeyeceği değil, onların potansiyelinden endüstriyel ölçekte ve ticari olarak rekabetçi bir maliyetle tutarlı bir şekilde yararlanıp yararlanamayacağımızdır.


‘YEM SEKTÖRÜ MUHAFAZAKARDIR, TEKNOLOJİK ÖNGÖRÜLER GERÇEKÇİ OLMALI’

Karada ve denizde protein sistemlerinin birleşmeye devam ettiği 2030 yılına doğru bakıldığında, yeni nesil yem fabrikalarını yönlendiren ana teknolojik veya besinsel değişimler neler olacak?

2030’a gerçekçi beklentilerle yaklaşmamız gerektiğine inanıyorum. Yem sanayisi, özellikle kırma, karıştırma, peletleme ve ekstrüzyon gibi geleneksel işleme teknolojilerinde yüksek bir teknolojik olgunluk seviyesine ulaştı. Geleneksel olarak muhafazakar bir sektördür ve burada güvenilirlik, verimlilik ve yatırım getirisi deneylerin önüne geçer.

Sonuç olarak, su ürünleri yemi imalatı da dahil olmak üzere teknolojik ilerlemenin devrim niteliğinde olmaktan ziyade kademeli olmasını bekliyorum. 2030 yaklaşırken, temelden yeni teknolojilerin geliştirilmesi, doğrulanması ve yaygın olarak benimsenmesi için sınırlı bir zaman var.

Yapay zeka; süreç optimizasyonu, kestirimci bakım, enerji verimliliği ve kalite kontrolde bazı fırsatlar sunuyor. Ancak benimsenmesi; güvenilir verilere, teknik kapasiteye ve birçok sektör oyuncusu arasında sınırlı kalmaya devam eden araştırma ve geliştirme yatırımlarına bağlı olacaktır.

Beslenme açısından, karasal ve su ürünleri beslemesi arasında bilgi transferi fırsatlarıyla birlikte hassas rasyon hazırlama, besin sindirilebilirliği ve içerik kullanımında daha fazla iyileşme bekliyorum.

Belki de en önemli dönüşüm, yem teknolojisi tedarikçileri arasındaki birleşme ve satın almalardan gelecektir. Sektörel konsolidasyon; tamamlayıcı teknolojileri, mühendislik uzmanlığını ve dijital kabiliyetleri bir araya getirerek daha entegre çözümlerin sunulmasını hızlandırabilir.

Nihayetinde yeni nesil yem fabrikaları, büyük işleme atılımlarından ziyade teknolojik entegrasyon, operasyonel verimlilik ve sektörel konsolidasyon ile şekillenebilir.

Röportaj Kategorisindeki Yazılar