Türkiye Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD), yayımladığı iki ayrı raporla şap hastalığına karşı mevcut önlemlerin yetersiz olduğunu açıkladı. Dernek, artan virüs çeşitliliği ve komşu ülkelerdeki kontrol eksiklikleri sebebiyle Türkiye’nin sürekli yüksek risk altında olduğuna dikkat çekti. Önleyici ve risk temelli bir modele geçilmesi gerektiği vurgulandı.
Türkiye, coğrafi konumu ve komşu ülkelerdeki yetersiz kontrol önlemleri nedeniyle şap hastalığı açısından sürekli yüksek risk altında. 2023'te SAT-2, 2025'te ise SAT-1 serotiplerinin ülkeye girişiyle virüs çeşitliliği arttı, bu da rutin aşılama ve biyogüvenlik önlemlerinin tek başına yeterli olmadığını gösterdi. TÜSEDAD, "Bitmeyen Salgın: Şap" ve "Şap Hastalığı Üretici Bilgi Notu" başlıklı raporlarında, hastalığın yalnızca biyolojik değil, aynı zamanda ekonomik ve sosyal açıdan da sebep olduğu kayıp ve risklere odaklandı.
Kaynak: TÜSEDAD
Şap hastalığı, doğrudan süt veriminde % 80'e varan kayıplara, canlı ağırlıkta %25 düşüşe ve buzağı ölümlerine yol açabiliyor. Dolaylı etkiler ise daha yıkıcı. Karantina, zorunlu kesimler ve verim kayıpları, üreticinin gelirinde % 7-12 oranında azalmaya yol açıyor. Yapılan hesaplamalara göre, 100 sağmal kapasiteli bir işletmede kayıp 49.800 dolara kadar çıkabiliyor. Özellikle Kurban Bayramı gibi dönemlerde artan hayvan hareketleri, kontrolsüz nakiller ve biyogüvenlik eksiklikleri salgının devamlılığında önemli rol oynuyor.
REAKTİF DEĞİL ÖNLEYİCİ MÜCADELE
TÜSEDAD’ın Bilim Danışma Kurulu, hastalığın kontrolü için klasik "reaktif" yaklaşımdan "önleyici" ve risk temelli bir modele geçilmesi gerektiğini belirtiyor. Raporda öne çıkan öneriler arasında; komşu ülkelerle koordineli aşılama kampanyaları, çipli hayvan kimliklendirme ve mobil vaka bildirimi gibi dijital takip sistemleri, aşı-virüs uyumunu düzenli testlerle sağlama, SAT-3 gibi muhtemel yeni virüslere karşı antijen stoku ve acil aşılama planları yer alıyor. Ayrıca, hayvan nakil araçları için zorunlu dezenfeksiyon istasyonları kurulması ve salgın sonrası yem, veteriner hizmeti ve finansman desteği gibi ekonomik rehabilitasyon paketlerinin uygulanması da öneriler arasında.
Şap hastalığın ülkemize giriş rotası
Kaynak: TÜSEDAD
Raporların ortak sonucunda, "Sınır aşan koordinasyon, serotip uyumlu aşı stratejileri, dijital izleme sistemleri ve üreticiye yönelik teşvikler bir arada uygulanırsa, Türkiye’nin 'yüksek riskli ülke' konumundan çıkması mümkün" tespiti dikkat çekiyor. TÜSEDAD yönetimi, konuyla ilgili üreticileri bilgilendirmek amacıyla 21 Ağustos tarihinde bir webinar düzenleyeceğini de duyurdu.
Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, geçen ay yaptığı açıklamada, bu yıl sahada gözlemlenen şap virüsü geçmiş yıllara kıyasla daha ölümcül seyrettiğini söylemiş ve durumun hafife alınmaması gerektiğini ifade etmişti.