Karadeniz havzasında tırmanan askeri gerilim, Ukrayna ve Rusya’nın liman ve ticaret gemilerine yönelik saldırılarını rekor seviyeye çıkardı. Ukrayna limanlarında ticari trafiğin durması, Rusya tarafında ise ihracat koridorlarının tıkanma riski, küresel piyasalarda 30-35 milyon tonluk bir tahıl açığı ve ciddi bir fiyat tırmanışı tehdidini beraberinde getiriyor.

Karadeniz havzasında son haftalarda yoğunlaşan karşılıklı saldırılar, bölgedeki deniz ticaretini ve lojistik hatları tamamen kilitleme noktasına getirdi. Savaş riskinin tavan yapması üzerine armatörlerin bölgeye gemi göndermeyi askıya almasıyla birlikte, Ukrayna’nın Odesa, Çornomorsk ve Pivdenniy limanlarına yaklaşan ticari gemi sayısı sıfırlandı.

Ukrayna Tarım Politikası ve Gıda Bakanı Taras Vysotskyi, ticari gemi trafiğinin durduğunu belirterek, "Gemilerin limanlara girişi askıya alındı. Bu, devletçe alınmış bir kısıtlama kararı değil, doğrudan armatörlerin kendi kararıdır." açıklamasında bulundu. Bölgedeki güvenlik krizinin boyutuna dikkat çeken Vysotskyi, Temmuz ayı boyunca limanlardaki gemilere 35, açık denizdeki gemilere 22 ve liman altyapılarına 67 saldırı düzenlendiğini bildirdi. Bakan, durumun karmaşıklığı açısından Mart–Nisan 2022 döneminden bile daha ağır bir tabloyla karşı karşıya olunduğunu ifade etti.

Saldırılar yalnızca Ukrayna kıyılarıyla sınırlı kalmıyor. Rusya tarafında ise Taman’daki ana tahıl terminalinin zarar gördüğü belirtilirken, Rusya’nın en büyük tahıl ihracat kapısı olan Novorossiysk limanında da gemi hareketlerine geçici gece yasakları uygulanmaya başlandı.

35 MİLYON TONLUK İHRACAT RİSKİ VE ENFLASYON BASKISI

Karadeniz koridorunun kapanması, küresel yem ve gıda endüstrisinin hammadde tedarikinde büyük bir boşluk meydana getirebilir. Ukrayna Tarım Bakanı Vysotskyi, sorunun çözülememesi halinde bu sezon 30 milyon tonun üzerinde ürünün uluslararası pazarlara ulaşamayacağını ve Ukrayna tarım sektörünün doğrudan kaybının 1,5 ile 3 milyar dolar arasında olacağını tahmin ettiklerini söyledi.

Benzer bir uyarı Rus ihracatçı tarafından da geldi. Rusya Tahıl İhracatçıları ve Üreticileri Birliği (RUSGRAIN), Ukrayna'nın Rus liman ve gemilerine yönelik saldırılarının ihracat koridorlarını tamamen tıkama riski taşıdığını vurguladı. Birlik, Rusya'nın bu sezonki buğday ihracatında 30 ila 35 milyon tonluk bir kayıp yaşanabileceğini ve bu açığın alternatif tedarikçilerce kapatılamayacağını öngörüyor. Bu rakam küresel buğday ticaretinin yaklaşık %15'ine tekabül ediyor. RUSGRAIN analistleri, mevcut şartların sürmesi halinde FOB buğday fiyatlarının ton başına 340-370 dolar bandına yükselebileceğini, hatta 400 dolar sınırını aşabileceğini belirterek küresel boyutta bir gıda enflasyonu uyarısında bulundu.

Ukrayna Başbakanı Serhiy Koretsky

Ukrayna Başbakanı Serhiy Koretsky de diplomatik temsilcilerle yaptığı toplantıda riskin finansal boyutuna dikkat çekti. Bütün Karadeniz havzasının küresel buğday ihracatının %30'unu karşıladığını hatırlatan Koretsky, "Tahıl ihracatındaki aksamalar küresel ölçekte yıllık yaklaşık 65 milyar dolarlık doğrudan bir enflasyonist baskı oluşturacaktır. Eğer diğer tarımsal ürünler de bu eğilimi takip ederse, yıllık bazda yaklaşık 150 milyar dolarlık bir küresel enflasyon etkisiyle karşılaşabiliriz." dedi.

ALTERNATİF ROTALAR KAPASİTENİN ANCAK YARISINI KARŞILAYABİLİYOR

Karadeniz limanlarının devre dışı kalmasıyla gözler yeniden Tuna Nehri, demiryolu ve karayolu üzerinden oluşturulan alternatif "Dayanışma Rotaları"na çevrildi. Ancak yetkililer ve pazar uzmanları, bu hatların Karadeniz’in yarattığı devasa hacmi ikame etmekten uzak olduğu görüşünde birleşiyor.

Bakan Vysotskyi, alternatif lojistik hatların ağustos ayı sonundan önce gerekli kapasiteye ulaşamayacağını ve tam kapasiteye ulaşsa dahi Karadeniz limanlarından yapılan sevkiyat hacminin ancak %50'sini karşılayabileceğini vurguladı. Ukrayna hükümeti, iç piyasada sıkışan stoklara bağlı olarak fiyatların %30 oranında düşmesi üzerine üreticileri korumak amacıyla asgari ihracat fiyatlarında düzenlemeye gitmek zorunda kaldı.

Karadeniz’deki mevcut kilitlenme, hasat sezonunun en yoğun olduğu bu dönemde küresel yem hammaddesi ve tahıl tedarik zincirinde fiyat oynaklığının ve tedarik belirsizliğinin bir süre daha devam edeceğini gösteriyor.