ABD ticaret mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın kapsamlı gümrük vergilerinin çoğunu, yasal yetkisini aştığı gerekçesiyle durdurdu. Piyasalar karara anında tepki verdi. ABD borsa vadeli işlemleri %1,2 ila %2 artarken; dolar, yen gibi güvenli liman para birimlerine karşı değer kazandı. Trump yönetimi kararı temyize götüreceğini açıkladı.
New York’taki bir federal mahkeme, 28 Mayıs 2025 tarihinde, Başkan Donald Trump’ın ticaret gündemine ağır bir darbe vurarak, “Bağımsızlık Günü” olarak adlandırılan ve 2 Nisan’da yürürlüğe giren küresel gümrük vergilerinin çoğunu engelledi. Üç yargıçtan oluşan panelin verdiği kararda, Trump’ın, Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’nı (IEEPA, 1977) kullanarak tarifeleri bir ulusal acil durum gerekçesiyle uygulamaya koyduğu, ancak bu yetkiyi aştığı belirtildi. Karar, çoğu ithalata uygulanan %10’luk taban tarifeyi, Çin’e %30, Meksika ve Kanada’ya %25’lik tarifeleri durdurarak küresel ticaret dinamiklerini yeniden şekillendirebilir ve uluslararası ithal edilen yem katkı maddelerine bağımlı olan ABD yem endüstrisi için maliyetleri düşürebilir.
Mahkeme kararı, New York’taki bir içki ithalatçısı başta olmak üzere küçük çaplı ABD işletmelerinin açtığı dava ile Arizona ve Oregon’un öncülüğünde 12 eyalet başsavcısının açtığı iki birleşik davanın sonucunda geldi. Davacılar, IEEPA’nın başkana “sınırsız tarife yetkisi” vermediğini ve devam eden ticaret açıklarının bir acil durum teşkil etmediğini savundu. Yargıçlar, “IEEPA’nın hükümlerini, başkana verilen yetkiler üzerinde anlamlı sınırlar koyan bir şekilde yorumluyoruz.” diyerek, dış ticaretin düzenlenmesi yetkisinin anayasal olarak yalnızca Kongre’ye ait olduğunu vurguladı. Karar, 1962 Ticaret Genişletme Yasası’nın 232. maddesi uyarınca çelik, alüminyum ve otomobillere uygulanan tarifeleri kapsamıyor. Dolayısıyla söz konusu tarifeler yürürlükte kalmaya devam edecek.
YEM ENDÜSTRİSİNE RAHATLAMA
Yem endüstrisi için bu karar, Trump’ın tarifelerinin yol açtığı artan maliyetlere geçici bir rahatlama sağlıyor. %10’luk evrensel tarife ve Kanada ile Meksika gibi önemli ticaret ortaklarına uygulanan yüksek vergiler, soya küspesi ve diğer uluslararası kaynaklı yem bileşenlerinin tedarik zincirlerini zorlamıştı. Ancak Trump yönetimi, kararı hızla temyize götürerek, davanın ABD Temyiz Mahkemesi’ne ve muhtemelen Yüksek Mahkeme’ye taşınabileceği uzun bir hukuk mücadelesinin sinyalini verdi. Beyaz Saray Basın Sözcüsü Kush Desai, “Seçilmemiş yargıçların bir ulusal acil durumu nasıl ele alacağına karar vermesi uygun değil. Tarifeler, Amerikan halkını mahveden, işçilerimizi yoksullaştıran ve savunma sanayi tabanımızı zayıflatan ticaret açıklarını ele almak için kritik.” diye konuştu.
Piyasalar karara anında tepki verdi; ABD borsa vadeli işlemleri %1,2 ila %2 artarken, dolar, yen gibi güvenli liman para birimlerine karşı değer kazandı ve bu, küresel ticaret akışlarının yeniden canlanacağına dair iyimserlik göstergesi olarak yorumlandı. Ancak yem endüstrisi paydaşları temkinli. Temyiz süreci tarifeleri yeniden yürürlüğe sokabilir veya Trump’ı alternatif önlemler aramaya itebilir. Halihazırda duyurulmuş ve uygulanmakta olan tarifelerin yürürlükte kalacağı varsayımıyla hareket eden analistler, Trump’ın bu ticaret mahkemesi kararını temyize götüreceğini düşünürken, belirsizliğe dikkat çekiyor. Mahkeme, kalıcı durdurma kararını uygulamak için 10 günlük bir idari süreç belirledi. Bu durumda işletmelerin bu süreçte belirsiz bir ticaret ortamında yol alması gerekecek.
JEOPOLİTİK VE PİYASA ETKİLERİ
Kararın jeopolitik yansımaları da olacak. Trump’ı getirdiği tarifeler, Çin’i ticaret tavizleri vermeye zorlamış ve Hindistan ile Pakistan arasında bir ateşkesi teşvik etmişti. Ticaret Bakanı Howard Lutnick, Trump’ın tarife yetkilerinin sınırlandırılmasının “dikkatlice hazırlanmış Çin ticaret anlaşmasını yok edebileceğini” ve yabancı muhatapların müzakere teşviklerini azaltabileceğini savundu. Karar, yem endüstrisi için tedarik zincirlerini çeşitlendirme ve ticaret politikası gelişmelerini yakından izleme gereğini bir kere göstermiş oldu. Zira uzun süreli belirsizlik, planlama ve fiyatlandırma stratejilerini aksatabilir