Arjantin ve Brezilya ile birlikte dünyanın önde gelen soya tedarikçilerinde biri olan ABD, 2024/25 sezonunda soya küspesi ihracatında yeni bir rekor kırdı. ABD Soya İhracat Konseyi’nin (USSEC) açıkladığı verilere göre, ABD’nin toplam soya ihracatı yıllık bazda yaklaşık %13 artarken, soya küspesi ihracatı tam fasulye ve yağ ihracatını geride bıraktı. Son beş yılda Türkiye, en hızlı büyüyen pazar olarak öne çıktı.

ABD, 2024/25 sezonunda geçen yıla oranla %13,9’luk artışla 16,3 milyon ton soya küspesi ihraç ederek kendi rekor kırdı. ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Küresel Tarım Ticaret Sistemi verileri, USSEC tarafından aktarıldı. Toplam 68,7 milyon tonluk ABD soya kompleksinin önemli bir bölümünü oluşturan küspede ihracatın değeri 29,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Tam fasulye sevkiyatları 51,2 milyon ton olurken, soya yağı ihracatı hızla artarak 1,1 milyon tona ulaştı.

Soya küspesi ihracatının öne çıkmasının sebebi olarak hacim kadar tutarlılık da öne çıkıyor. Tam fasulye ihracatı güçlü bir artış gösterse de, küspeler yıllık trendi ve beş yıllık ortalamayı aştı. Bu, hayvancılık, kanatlı ve su ürünleri sektörlerinden gelen yüksek talebi yansıtıyor. ABD soya küspesi ihracatında başlıca pazarlar Filipinler, Meksika, Kolombiya ve Kanada olarak sıralanıyor. Bu pazarlarda yem talebi hayvansal protein üretimi ile paralel şekilde büyüyor.

ABD soya kompleksinin ticaret akışları çeşitlenmeye devam ediyor. Çin hâlâ en büyük pazar olsa da, Amerika, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ile Güney ve Güneydoğu Asya’daki büyüme, ABD’nin yıllık ihracat artışına katkı sağladı. ABD’de çiftçi marjları baskı altında olmaya devam etse de, düşük soya fiyatları, ithalat talebini destekleyerek alıcılar için ürünleri daha ulaşılabilir hâle getirdi.

EN HIZLI BÜYÜYEN PAZAR TÜRKİYE: 5 YILDA %342

USSEC verilerine göre, Türkiye son beş yılda ABD soya ürünleri için en hızlı büyüyen pazarlardan biri oldu ve kümülatif büyüme %300’ü aştı. Türkiye’nin ithalat hacmi büyük Asya alıcılarıyla karşılaştırıldığında hâlâ sınırlı olsa da artış hızı dikkat çekiyor. Sektör kaynakları, bunun hem iç yem talebindeki artış hem de daha önce ticaret akışını sınırlayan genetiği değiştirilmiş soya ithalatına yönelik düzenleyici kısıtlamaların hafiflemesiyle bağlantılı olduğunu belirtiyor.

Türkiye’nin haricinde; Vietnam, Bangladeş, Venezuela ve Kolombiya gibi yükselen piyasalar da güçlü artışlar kaydetti. Bu büyüme büyük ölçüde kişi başına düşen protein tüketimindeki yükseliş ve kanatlı, domuz ve su ürünleri üretimindeki artıştan kaynaklanıyor. Bu eğilimler, ithal soya küspesi talebini destekledi ve bazı durumlarda yerel kırma kapasitesine yeni yatırımları beraberinde getirdi.

KÜRESEL PROTEİN KÜSPESİ PİYASALARINDA REKABET ARTIYOR

Küresel ölçekte, ABD’nin rekor soya küspesi ihracatı, başlıca tedarikçiler arasında rekabetin arttığı bir döneme denk geliyor. Brezilya ve Arjantin’in öncülüğünde Güney Amerika, üretim potansiyeli ve pazarlara yakınlığı sayesinde soya ve küspesi ihracatında hâlâ baskın durumda. Karadeniz bölgesi üreticileri ise ayçiçeği ve kanola küspesi arzını artırarak yem formülasyonları için alternatif protein kaynakları sunuyor. Bu alternatifler genellikle daha düşük fiyatlı olsa da, soya küspesi dengeli amino asit profili özellikle lizin açısından ve nispeten düşük lif içeriği ile tercih edilmeye devam ediyor. Bu da kanatlı ve domuz yemlerinde verimli yem dönüşüm oranlarına katkı sağlıyor. Küresel piyasaların artan ABD küspesi arzını absorbe edebilmesi, güçlü yem talebini ve protein küspeleri arasındaki daha dengeli yapıyı yansıtıyor.