BLOG

Küresel tahıl ticaretine GAFTA bakışı

16 Kasım 20265 dk okuma

Brian Arnold
Başkan
Tahıl ve Yem Ticareti Derneği (GAFTA)


Küresel tahıl arzında bir sorun yok; asıl mesele hareketlilik. Çatışmalar, iklimsel aksamalar ve yeni sürdürülebilirlik zorunlulukları ticaret rotalarını yeniden çizerken; standart sözleşmeler ve net uygulama kuralları, tahılın tarlalardan yem fabrikalarına güvenle akmasını sağlayan en önemli sabit unsur olmaya devam ediyor.

Tahıl ticareti her zaman bir ilişkiler işi olmuştur. Alıcılar ve satıcılar ticaret kalıplarını coğrafya, lojistik ve güven etrafında şekillendirmişlerdir; günümüzde ise bu kalıpların birçoğu aynı anda sınanmaktadır. Gafta’nın görevi, her bir ticaretin her iki tarafına da uygulama veya anlaşmazlık çözümü konusunda net bir yol sunmaktır.

KÜRESEL TAHIL TEDARİK ZİNCİRLERİNİN MEVCUT DURUMU VE EVRİLEN TİCARET KORİDORLARI

Tahıl ticaretindeki menşe ve varış noktası eşleşmelerinin çoğu tesadüfen ortaya çıkmamıştır. Bazıları yakındaki arzın yakındaki talebe karşılık geldiği bölgesel eşleşmelerdir. Diğerleri ise nakliye ekonomisi, liman altyapısı ve en az bunlar kadar önemli olan kalite beklentileri doğrultusunda uzun yıllar içinde gelişmiş doğal akışlardır. Yıllardır belirli bir menşe ve kalitede ürün alan bir alıcı, operasyonunu bunun etrafında kurar; satıcı da bunu destekleyecek bir ağ inşa eder.

Bu uyumlar şimdilerde yeniden yönlendirilmekte ve tanımlanmaktadır. Bazı rotalar erişilemez hale gelmiştir. Karadeniz ve Hürmüz Boğazı bölgesindeki çatışmalar hacimleri tanıdık kanallardan dışarı itmiş, Mississippi’deki suların çekilmesi ve Panama Kanalı’ndaki su çekimi sınırları da dahil olmak üzere hava şartları da benzer bir etki yaratmıştır. Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC), 2026/27 sezonu için yaklaşık 2,4 milyar metrik ton ile rekor düzeydeki ikinci en büyük tahıl rekoltesini ve 450 milyon metrik ton civarında bir ticaret hacmi öngörse bile, tahılı yetiştiği yerden ihtiyaç duyulduğu yere ulaştırmak artık daha zor. Sorun arz eksikliği değil, hareketliliktir.

Bunun sonucu olarak taraflar stratejilerini sürekli olarak gözden geçirmek zorunda kalmaktadır. Alıcılar yeni menşeleri değerlendirmekte, tedarikçilerini çeşitlendirmekte ve iş planlarını nasıl yönettiklerini yeniden ele almaktadır. Bu da yeni menşelerden gelebilecek yabancı kalite özellikleri, daha uzun uygulama süreleri ve sermaye akışlarındaki değişiklikler anlamına gelir. Bir yem fabrikası için yeni bir menşe; rasyonların yeniden formüle edilmesi, farklı bir mikotoksin profili, ithalatçı ülkede henüz onaylanmamış GDO unsurları ve maksimum kalıntı sınırlarında (MRL) yeni risklerle karşılaşılması demek olabilir.

Satıcılar da kendi sıkıntılarıyla yüzleşmektedir. İhracat kanalları kapandığında ürünün yine de hasat edilmesi gerekir; birçok menşe ülkenin normal bir hasadı uzun süre depolayacak kapasitesi bulunmamaktadır. Hareket edemeyen tahılın bekleyecek yeri yoktur ve satıcılar kısa sürede yeni pazarlar bulmak zorunda kalır.


KÜRESEL PİYASA ONAKLIĞI DÖNEMLERİNDE RİSKLERİ HAFİFLETMEDE GAFTA SÖZLEŞME STANDARTLAŞTIRMASININ KRİTİK ROLÜ

Dünya tahıl ticaretinin yaklaşık %80’i Gafta sözleşmeleri üzerinden yürütülmektedir.

Oynak piyasalarda standart bir sözleşme iki işlev görür. İlk olarak, güvence sağlar. Kalite, yükleme, belgeler ve taahhüt ihlaline ilişkin şartlar belirli olduğundan, daha önce hiç iş yapmamış iki taraf sıfırdan başlamaz. İkincisi, bir engel çıktığında ne olacağına dair açıklık getirir. İster kapalı bir liman, ister tıkalı bir rota, isterse aksamış bir sevkiyat olsun; ticaretteki engeller tam da muğlak şartların anlaşmazlıklara yol açtığı durumlardır. Bu engellerin nasıl ele alınacağına dair net sözleşme dili, her iki tarafa da tanımlanmış bir yol haritası sunar.

Gafta’nın rolü sadece kağıt üzerinde kalmaz. Taraflar, bir ticareti gerçekleştirmek için Gafta Onaylı gözetmenlere, analistlere ve fumigasyon uzmanlarına erişim sağlar. Kargonun bağımsız denetimi ve doğrulanması, alıcılara ve satıcılara neyin yüklendiğine ve neyin teslim alındığına dair güvenilir ve tarafsız bir kayıt verir. Bir anlaşmazlık doğduğunda ise, tahıl ticaretinin nasıl işlediğini bilen kişilerce karara bağlanan yerleşik tahkim kuralları devreye girer.

Standart olmak, statik olmak anlamına gelmez. Gafta; ticaret, uygulama ve teknik altyapıdan gelen küresel sektör temsilcilerinden oluşan komiteleri bünyesinde tutar; böylece formlar tarafların belirsizlik yaşamadan ticaret yapabilmelerine uygun kalır. Üyelerin bu formlardan tam anlamıyla faydalanabilmesi için sözleşmelerimiz ve hizmetlerimiz her zaman “Sektör İçin ve Sektör Tarafından” ilkesine dayanmalıdır.

Tarafların bu form ve hizmetlerden en iyi şekilde yararlanmalarına yardımcı olmak amacıyla Gafta, yüz yüze ve uzaktan eğitim kursları da sunmaktadır. Uzaktan Eğitim Programı kariyer eğitimi arayan kişilere hitap ederken, 30 ila 45 dakikalık kısa kurslar tarafların belirli konularda hızla bilgi sahibi olmalarını sağlar.

Sözleşmedeki hiçbir şey tahıl ticaretindeki riski tamamen ortadan kaldıramaz. İyi bir formun yapabileceği şey; bir gemi geciktiğinde, bir liman kapandığında veya bir kalite sorunu ortaya çıktığında, her iki tarafın da aynı kural kitabına göre hareket etmesini sağlamaktır.


ULUSLARARASI TAHIL VE YEM TİCARETİNİ YENİDEN ŞEKİLLENDİREN ANA DÜZENLEME VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK EĞİLİMLERİ

Üçüncü büyük değişim zincirin diğer ucundan gelmektedir. Gıdadan hayvan yemine kadar işlenmiş ürünlerde kaliteli tedarik ve menşe garantisi talebi her geçen gün artmaktadır. Üretimden nihai ürüne kadar olan bağ netleşmekte; birçok ülkedeki alıcılar artık tahılın yetiştirildiği yere kadar izlenebilirlik ve üretirken kullanılan uygulamalara dair güvence aramaktadır.

Tarihsel olarak sınıf/derece ve fiyat üzerine kurulmuş bir emtia ticareti için bu önemli bir değişimdir ve düzenlemeler bunu resmi hale getirmektedir. AB Ormansızlaşma Yönetmeliği (EUDR), büyük ve orta ölçekli işletmeler ile tüccarlar için 30 Aralık 2026’dan, mikro ve küçük işletmeler için ise 30 Haziran 2027’den itibaren geçerli olacaktır. Soya da bu kapsamdadır; ormansızlaşmadan ari, yasal olarak üretilmiş ve yetiştirildiği parsele kadar izlenebilir olmalıdır.

Parsel düzeyindeki bu standardı; siloda, terminalde ve gemide harmanlanan dökme tahıl ile bağdaştırmak zordur. Özen yükümlülüğünün (due diligence) ürünü AB pazarına ilk sunan tarafa ait olması nedeniyle, bu yükün alıcı ve satıcı arasındaki dağılımı bir sözleşme konusu haline gelmektedir.

Gafta için görev, üyelerimizin bu beklentileri pratik bir şekilde ve alıcı ile satıcı arasında net olarak paylaştırılmış bir yöntemle karşılamalarına yardımcı olmaktır. Belgelendirme, doğrulama ve net sözleşme şartları bu süreçte rol oynayacaktır. Üyeler ayrıca sürdürülebilir şekilde faaliyet göstermeye yönelik gönüllü bir taahhüt olan Gafta Sürdürülebilirlik Sözü’nü (Gafta Sustainability Pledge) imzalayabilir ve kamuya açık dizinde yer alabilirler.

GELECEĞE BAKIŞ

Hiç kimse sakin bir piyasa vaat edemez. Hava şartları, jeopolitik ve politikalar ticaret hatlarını yeniden şekillendirmeye devam edecek; müşteriler ise kalite ve izlenebilirlik çıtasını sürekli yükseltecektir. Sektörün kontrol edebileceği şey, verdiği sözleri ne kadar net kaleme aldığı ve bunlara ne kadar güvenilir şekilde uyduğudur.

Gafta’nın taahhüdü de budur: Tahılın tarladan yem fabrikasına akmaya devam etmesi için net şartlar, güvenilir hizmetler ve adil bir çözüm yolu sunmak.

Kapak Dosyası Kategorisindeki Yazılar
15 Temmuz 20186 dk okuma

Yem Teknolojileri, Yem Üretim Süreçlerini ve Kalite Güvencesini İyileştirecek

  Yem endüstrisindeki temel süreçler olan öğütme, karıştırma, peletleme zaman içinde değişm...

02 Kasım 20228 dk okuma

Kümes Hayvanlarının Beslenmesinde Rendering Ürünlerinin Önemi ve Faydaları